Strijd om voorzitterschap ECB, 'een van de invloedrijkste personen in Europa'

vandaag, 10:30

Tientallen jaren nadat Wim Duisenberg aantrad als eerste voorzitter van de Europese Centrale Bank (ECB), komt er met Klaas Knot mogelijk weer een Nederlander aan het roer te staan van de bank. Het kabinet schoof hem gisteren officieel naar voren als Nederlandse kandidaat.

De strijd lijkt vooral tussen twee personen te gaan: Klaas Knot en de Spanjaard Pablo Hernández de Cos. "Al is het eigenlijk geen tweestrijd, want deze benoemingen moet je altijd in een breder geheel zien", zegt ABN Amro-econoom Jan-Paul van de Kerke. Twee andere belangrijke posities bij de ECB komen namelijk ook vrij: die van het Duitse directielid Isabel Schnabel en van de Ierse hoofdeconoom Philip Lane. "Die posities gaan in een grote tombola en wegen allemaal mee in het besluit over wie de nieuwe ECB-president wordt", aldus Van de Kerke.

Saillant detail: mocht Knot de nieuwe president worden, dan zal Frank Elderson als huidige Nederlandse ECB-bestuurder waarschijnlijk moeten vertrekken. "Het is onwaarschijnlijk dat één land twee directieleden levert aan de raad van bestuur van de ECB, ook dat weegt mee bij de keuze voor de nieuwe president", zegt Van de Kerke.

Geen dark horse

Het zou kunnen dat er nog een andere kandidaat komt die op het laatste moment wordt verkozen boven deze twee favorieten. Zo was Christine Lagarde voor haar aanstelling als ECB-president ook niet een van de grote favorieten voor de post. "Maar de situatie is nu fundamenteel anders", zegt hoofdeconoom van ING Duitsland, Carsten Brzeski.

Bij de benoeming van Française Lagarde speelde de aanstelling van de Duitse Ursula von der Leyen als voorzitter van de Europese Commissie een grote rol. "President Macron zou haar hebben voorgesteld zodat Lagarde de positie van ECB-president kon innemen", zegt Brzeski. "Maar zo'n spel is er op dit moment niet. Van een dark horse lijkt daarom nu geen sprake."

Waar de ECB-president vandaan komt zou eigenlijk niet moeten uitmaken, maar mocht Knot het worden, kan dat volgens economen positieve gevolgen hebben voor Nederland. "In de praktijk kan het wel degelijk voordelen hebben", zegt Van de Kerke. "Waarom willen we Rutte als baas van de NAVO? Daarmee heb je een klein informatievoordeel op andere landen, omdat het lijntje korter is."

Ook Brzeski kan de voordelen zo opnoemen. "We moeten niet vergeten dat je met die functie een van de invloedrijkste personen in Europa bent." De ECB-president schuift onder meer aan bij verschillende belangrijke EU-overleggen met regeringsleiders.

Wordt het een havik of een duif?

Toch moet ook niet worden overschat wat een Nederlandse ECB-president zou kunnen betekenen, zegt Van de Kerke. "Het gaat voor een groot deel over de beeldvorming en netwerkvoordelen." Zo kijkt hoogleraar politieke economie aan de Rijksuniversiteit Groningen, Jakob de Haan, ook naar de benoeming. "Het zou voor het beleid niet moeten uitmaken of er een Nederlandse president zit of niet."

De ECB moet ervoor zorgen dat prijzen stabiel blijven en de inflatie onder controle wordt gehouden. Hiertoe kan het onder andere de rente verhogen of verlagen. "De perceptie is dat een Zuid-Europeaan eerder voorstander is van een lagere rente dan een Noord-Europeaan", zegt De Haan. Deze tegenstelling wordt ook wel het verschil tussen tussen duiven en haviken genoemd.

De Spanjaard Coz wordt gezien als duif: iemand die minder snel de rente zou verhogen, tegenover de Nederlandse Knot, een havik die sneller ingrijpt. Die beeldvorming is onterecht, vindt De Haan. "In het verleden heeft Knot bijna altijd beslissingen over aankoopprogramma's gesteund."

Met de oplopende inflatie en de torenhoge Franse overheidsschuld, staat de nieuwe president van de ECB een moeilijke taak te wachten. "Laten we niet hopen dat dit verder escaleert, maar mocht de ECB in die situatie terechtkomen dan is Knot uitermate geschikt om daar antwoord op te geven", zegt De Haan.

Half december wordt naar verwachting besloten wie de nieuwe ECB-president wordt.