Eerlijke verkiezingen? Amerikaanse kiezers vrezen vooral wat erna komt

vandaag, 19:30

Gegevens van kiezers opvragen, stembiljetten innemen, kiesdistricten hertekenen en rechtszaken aanspannen. Het is slechts een greep uit de acties die president Trump heeft ondernomen in de aanloop naar de tussentijdse verkiezingen. Daaraan voegde hij afgelopen week toe dat hij de uitslag van de verkiezingen enkel zou accepteren "als ze eerlijk verlopen".

Dinsdag stemmen de Amerikaanse kiezers voor het Congres, hun parlement. De verkiezingen bepalen op hoeveel steun Trump de laatste twee jaar van zijn termijn kan rekenen in het Huis van Afgevaardigden en de Senaat. De president probeert al maanden twijfel te zaaien over de eerlijkheid van de uitslagen.

Beluister onze podcasts over de midterms in de VS

In aanloop naar de midterms op 3 november maken onze correspondenten in Washington nieuwe afleveringen van de podcast Amerika Kiest. Beluister ze via NPO Luister of via een ander audioplatform

Een president mag zich eigenlijk niet bemoeien met verkiezingen. "De organisatie ligt in de VS in de eerste plaats bij de staten", legt Lou Errens uit, expert op het gebied van Amerikaans recht en verbonden aan de UvA. "De president kan niet zelfstandig bepalen hoe verkiezingen worden georganiseerd. Dat is vastgelegd in de Amerikaanse grondwet."

Dat betekent niet dat de regering-Trump zich daaraan houdt. "Ze trekken gewoon alles uit de kast om te zien of ze ergens iets voor elkaar kunnen krijgen", zegt Errens.

Ongeldige blokkades

Zo probeerde Trump 20.000 stemmen van geregistreerde kiezers in Californië ongeldig te laten verklaren. Hij beweerde dat het ging om mensen die geen Amerikaans staatsburger zijn. Ook wilde Trump de uitslag in Alaska op voorhand laten blokkeren, mocht de zittende Republikeinse senator verliezen. Beide acties werden door een rechter verworpen.

Donderdag nog stuurde het Amerikaanse ministerie van Justitie brieven naar verkiezingsfunctionarissen in alle vijftig staten, waarin wordt gedreigd met een gevangenisstraf van maximaal een jaar en duizend dollar boete als ze verkiezingsdocumenten niet bewaren. Daarop legde een rechter het ministerie van Justitie een verbod op om verkiezingsmedewerkers te bedreigen of onder druk te zetten.

Verkiezingsambtenaren getraind

Dat de acties juridisch geen grote kans van slagen hebben, betekent dus niet dat ze geen gevolgen hebben. "We zijn nog nooit eerder getuige geweest van zo'n grote mate van inmenging", zegt Kim Wehle, Amerikaans rechtsgeleerde, deskundig op het gebied van democratie.

Door het hele land worden verkiezingsambtenaren voorbereid en getraind in verschillende scenario's. Ze leren wat ze moeten doen wanneer agenten van de immigratiedienst bij een stemlokaal komen opdagen en wat federale waarnemers wel en niet mogen doen op verkiezingsdag.

De bedreigingen kunnen ertoe leiden dat ambtenaren hun werk niet meer durven te doen, zegt Wehle, omdat ze bang zijn voor vervolging. "Er is honderd procent kans dat de regering iets gaat proberen", verwacht ze.

Het merendeel van de Amerikanen blijkt Wehle's zorgen te delen: zeven op de tien hebben er geen vertrouwen in dat Trump de uitslag van de verkiezingen accepteert als de Republikeinen verliezen; de helft van hen heeft er zelfs "totaal geen" vertrouwen in, blijkt uit een peiling van ABC News/Washington Post/Ipsos.

Ondanks Trumps acties hebben de meeste Amerikanen wel vertrouwen in de uitslagen zelf.

Wat zou Trump kunnen doen?

Wat er gaat gebeuren, mochten de Republikeinen verliezen, zal komende week blijken. "Ik denk dat we in elk geval veel meer chaos kunnen verwachten", zegt Errens.

Mogelijk beperken de problemen zich niet tot de verkiezingsdag. Zo schetst The New Republic een scenario voor daarna, als de Democraten in het Huis van Afgevaardigden hebben gewonnen.

Huis-voorzitter Mike Johnson zou in januari, wanneer de nieuwe leden van het Huis worden beëdigd, de griffier kunnen vervangen. Hij zou een partijdige griffier kunnen aanwijzen die de installatie van de Democratische kandidaten niet doorzet. Uiteindelijk zou die situatie belanden bij het Hooggerechtshof, waarvan een deel van de rechters is aangesteld door Trump.

In een interview met het tijdschrift Time liet de Amerikaanse president ook de mogelijkheid open om een nationale noodtoestand uit te roepen. "Ik sluit niets uit of in", zei hij. "We gaan het zien."

Sommige mensen vinden deze scenario's erg ver gaan, Wehle niet. "We hebben in 2020 meer dan zestig rechtszaken gezien waarmee Trump de uitslag van de verkiezingen wilde terugdraaien. Toen dat niet lukte, hebben we op 6 januari de bestorming van het Capitool gezien. Dat zijn scenario's die meer voor de hand liggen dan de rustige verkiezingen die we vroeger hadden."