Na tien jaar meer duisternis in Waddengebied, maar strijd nog niet gestreden

vandaag, 21:51

Het is deze week tien jaar geleden dat tientallen organisaties afspraken om de duisternis in het Waddengebied beter te beschermen. In die tijd zijn er een hoop stappen gezet, vinden deskundigen, maar er valt ook nog veel winst te behalen.

In oktober 2016 ondertekenden 43 partijen, variërend van de Rijksoverheid en Staatsbosbeheer tot allerlei natuurorganisaties, een intentieverklaring met de naam Dark Sky Werelderfgoed Waddengebied.

Het samenwerkingsverband zet zich sindsdien in om lichtvervuiling in het Waddengebied tegen te gaan en de duisternis te behouden. Het gaat daarbij om 'overtollig' kunstlicht: buitenverlichting, reclames, verlichte logo's en licht op kantoren.

Volgens ecologen kan lichtvervuiling het bioritme van dieren en planten verstoren. Daarnaast maakt overtollig licht de sterren en planeten minder zichtbaar.

Stappen gezet

An de Wrede van de Friese Milieu Federatie, een koepelorganisatie die zich inzet voor de Friese natuur, ziet dat op verschillende plekken langs de kust bewuster met verlichting wordt omgegaan. "Ik denk dan bijvoorbeeld aan de haven van Harlingen, of aan de eilanden waar groene lantaarnpalen staan", zegt ze tegen Omrop Fryslân.

Maar het kan volgens De Wrede nog veel beter. Een van de grootste problemen is de toenemende hoeveelheid bedrijventerreinen, legt ze uit. Nieuwe gebouwen, parkeerterreinen, reclame en buitenverlichting betekenen ook nieuwe lichtbronnen.

Ruimte voor verbetering

Dat er nog ruimte is voor verbetering, ziet ook Jorian Moree, cultureel geograaf gespecialiseerd in klimaatadaptatie. Hij was de afgelopen jaren betrokken bij projecten gericht op het verminderen van lichtvervuiling.

Volgens Moree spelen gewoonte en gemak een belangrijke rol. Het is makkelijker om alle lichten tegelijk aan te zetten dan voor elk gebouw of terrein te onderzoeken hoeveel lampen er nu echt nodig zijn. "Daar valt nog winst te behalen."

Een van de plekken in het Waddengebied waar 's nachts veel overtollig licht was te vinden, was de haven in Lauwersoog. Er werd onderzocht hoeveel lantaarnpalen, schijnwerpers en verlichte gebouwen er nu eigenlijk in het havengebied waren.

Dat leverde opvallende voorbeelden op. Kades waar 's nachts geen schip lag aangemeerd stonden vol in het licht. In restaurants of gebouwen bij de visafslag die al uren dicht waren, stonden alle lichten nog aan.

De ondernemers besloten in 2023 om iets te doen aan de lichtvervuiling van de haven. Met het zogenoemde masterplan Donkerte willen ze de lichtuitstoot binnen drie jaar met 50 procent verminderen. Een donkere haven zou ook positieve gevolgen hebben voor het Nationaal Park Lauwersmeer daar vlakbij.

Verlichting werd aangepast of dimbaar gemaakt. Op andere plekken werden bewegingssensoren geplaatst, zodat lampen alleen branden als er ook echt iemand aanwezig is.

Melkweg zichtbaar

Tijdens de Nacht van de Nacht, in 2024 een jaarlijkse campagne waarbij gemeenten, bedrijven en huishoudens 's nachts de lichten uitdoen om aandacht te vragen voor lichtvervuiling, werd duidelijk hoeveel effect de aanpassingen in Lauwersoog hadden.

Rijkswaterstaat en Rederij Wagenborg werden gevraagd om een uur lang zoveel mogelijk verlichting in de haven uit te doen. "Toen de bewolking verdween, werd boven Lauwersoog de Melkweg zichtbaar", zegt projectleider Klaas Laansma van het Donkerte-plan. "Uit metingen van onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen blijkt dat er nu minder licht is."