Israël naar de stembus: blijft Netanyahu aan de macht?
vandaag, 05:00
In Israël zijn de meeste stembureaus opengegaan voor de Israëlische parlementsverkiezingen. Het is de eerste parlementsverkiezing sinds de terreuraanval van Hamas op 7 oktober 2023. Die maakt dat het belangrijkste thema voor veel Israëliërs veiligheid is.
Hamas vuurde op de dag van de terreuraanslag duizenden raketten af op Israël en in de vroege ochtend staken duizenden Hamas-militanten op tientallen plaatsen de grens over. 1200 Israëlische soldaten en burgers werden gedood en meer dan 250 mensen ontvoerd. Op muziekfestival Nova, in de Negev-woestijn, werden 378 mensen gedood. Bij de oorlog die daarop volgde verwoestte Israël een groot deel van Gaza en werden tienduizenden Palestijnen gedood.
Hoewel Israëliërs bij de verkiezing niet stemmen op personen, maar op partijen, wordt de verkiezing ook gezien als een referendum over Benjamin Netanyahu, de langstzittende premier die het land ooit gehad heeft.
Eén partij behaalt nooit meerderheid
De Knesset, het Israëlische parlement, bestaat uit 120 zetels. Voor een meerderheid of meerderheidsregering zijn minimaal 61 zetels nodig.
Net als in Nederland, is het nog nooit voorgekomen dat één partij bij de parlementsverkiezingen een absolute meerderheid heeft gehaald. Dat betekent dat partijen in de Knesset altijd een coalitie moeten vormen om te kunnen regeren of gedoogsteun moeten krijgen.
De partij van Netanyahu werd bij de vorige verkiezingen in 2022 de grootste, maar ligt volgens de laatste peilingen iets achter op de Yashar-partij, een nieuwe partij met oud-legerchef Gadi Eisenkot aan het hoofd.
Omdat die partijen geen meerderheid gaan halen in het parlement, moeten ze samenwerken met andere partijen. Grofweg gezegd zijn er twee grote machtsblokken: de Likud-partij van Netanyahu met daarbij de partijen die voor samenwerking met de premier zijn en een coalitie van partijen die niet met de huidige premier wil samenwerken, waaronder de Yashar-partij.
Een van de thema's die centraal staat tijdens deze verkiezingen is wat er voorafging aan de terreuraanslagen van 7 oktober. Volgens meerdere media zou Netanyahu vooraf gewaarschuwd zijn over een ophanden zijnde aanval, maar negeerde hij die signalen.
De partij van Eisenkot wil hier onafhankelijk onderzoek naar laten doen, terwijl Netanyahu vooral actievoert met de militaire successen die er volgens hem zijn behaald met de oorlog in de Gazastrook en in de strijd tegen Iran.
Daarnaast draait het ook om de Israëlische rechtsstaat. Netanyahu voerde omstreden hervormingen door waaronder een wet die de Israëlische regering invloed geeft op de benoeming van rechters en de macht van het Hooggerechtshof inperkt. Eisenkot wil die hervormingen terugdraaien.
Ook de dienstplicht is, zoals bij iedere verkiezingen in Israël, een belangrijk onderwerp. Hoewel ultraorthodoxe Joden volgens het Hooggerechtshof niet hoeven worden uitgezonderd van dienstplicht, menen zij zelf nog altijd dat zij niet in dienst hoeven. De oppositie wil dat de dienstplicht voor iedereen geldt en dat daarop wordt gehandhaafd. Netanyahu heeft steun nodig van ultraorthodoxe partijen en is daarom minder stellig.
Het leed van de Palestijnen maakt vrijwel geen onderdeel uit van de verkiezingen. Zowel Netanyahu als Eisenkot zijn tegenstanders van een tweestatenoplossing en zij zien niets in vredesplannen zolang Hamas aan de macht is in de Gazastrook.
Onzeker
Geen van de twee blokken haalt volgens de peilingen een meerderheid, waardoor het uiterst onzeker is wat er na de uitslagen gaat gebeuren. Bij een impasse zouden nieuwe verkiezingen kunnen volgen. Dat zou niet ongebruikelijk zijn: tussen april 2019 en november 2022 werden er maar liefst vijf parlementsverkiezingen georganiseerd. Twee keer lukte het niet om een coalitie te smeden en twee keer viel de regering relatief snel. Bij de laatste verkiezingen kwam de huidige coalitie aan de macht.
De stembureaus zijn geopend tot 22.00 uur lokale tijd (21.00 uur Nederlandse tijd). Direct daarna volgen exitpolls op Israëlische televisiezenders die een eerste indicatie geven van de uitslag.