Landen van Mekka-pact trekken voor het eerst samen op bij overleg in Teheran

vandaag, 11:52

Vertegenwoordigers van Saudi-Arabië, Pakistan en Turkije zijn vandaag gezamenlijk in Teheran, voor overleg met de Iraanse leiders. Het is de eerste keer dat de drie landen samen optrekken sinds zij een militair samenwerkingsverdrag ondertekenden: het Mekka-pact.

Het is hun eerste gezamenlijke optreden, maar de eerste test voor het pact is al aan de gang. Volgens het verdrag moeten de landen namelijk te hulp schieten als één van de leden wordt aangevallen. Dat gebeurt al ruim drie weken: door Iran gesteunde Houthi's uit Jemen beschieten Saudische luchthavens en energie-infrastructuur.

Toch zijn Turkije en Pakistan tot nu toe terughoudend over militaire steun aan Saudi-Arabië.

Wat is het Mekka-pact?

Op 7 augustus ondertekenden Pakistan, Turkije en Saudi-Arabië de Gezamenlijke Defensieovereenkomst van Mekka, kortweg aangeduid als het Mekka-pact. Het doel is om "de collectieve afschrikking tegen elke vorm van agressie te versterken". Het pact belooft wederzijdse militaire steun. Het pact is vernoemd naar de heilige stad voor soennieten, de stroming van de islam waartoe de drie landen behoren.

De volledige tekst van het pact is niet vrijgegeven. Wel is bekend dat het een clausule bevat die lijkt op Artikel 5 van de NAVO: volgens het officiële statement wordt "een aanval tegen een van de drie staten gezien als een aanval op alle drie". Wat dit concreet betekent, wordt niet duidelijk gemaakt.

Op 5 oktober, nadat de luchthaven van Riyad met raketten was aangevallen door de Houthi's, werd het pact al officieel 'geactiveerd'.

Het Mekka-pact wordt gezien als een geopolitieke verschuiving: nu de rol van de VS in het Midden-Oosten onvoorspelbaarder is geworden, zoeken Golfstaten als Saudi-Arabië naar nieuwe partnerschappen. "Die landen rekenden tientallen jaren op bescherming van de zogenoemde 'veiligheidsparaplu' van de VS", zegt Paul Salem van het Center for Strategic and International Studies. "Die paraplu blijkt nu vol met gaten te zitten."

Sinds het uitbreken van de oorlog met Iran zijn meerdere Golfstaten geraakt door Iraanse raketten. De VS wist die raketten niet tegen te houden. "Voor de Saudiërs is de relatie met de VS wel noodzakelijk, maar niet voldoende. Ze kijken dus naar meerdere opties om hun veiligheid te versterken."

Een van die opties was dus het Mekka-pact: Turkije heeft een groot leger en een sterk groeiende wapenindustrie, Pakistan is een van de weinige landen in de regio met kernwapens. Saudi-Arabië is als rijk olieland dan weer een aantrekkelijke partner - en afzetmarkt - voor de andere twee.

Saudi-Arabië had al langer een militair verbond met Pakistan, maar Turkije is op het wereldtoneel een concurrent: de landen strijden al jaren om een leidende rol in de soennitische moslimwereld en de regio. "Dat ze over hun verschillen zijn heen gestapt en in essentie bondgenoten zijn geworden, is een enorme stap", aldus Salem.

Reactie op Houthi's

Toch hoeft Saudi-Arabië niet op directe steun te rekenen bij tegenaanvallen op de Houthi's in Jemen. "Dit is geen aanvalspact", zei de Turkse buitenlandminister Fidan begin deze maand. "Turkije zal geen troepen naar een ander land sturen om van daaruit aan te vallen." Een dag later sloot zijn Pakistaanse collega zich hierbij aan.

Er wordt wel militaire steun geleverd, al zijn de drie landen hier niet transparant over. Deze maand kwamen ministers bijeen voor een spoedoverleg. Daar werd afgesproken dat Pakistan en Turkije troepen klaar gaan maken voor 'snelle inzet' in Saudi-Arabië, maar concreter dan dat werd het niet. Turkije leverde al luchtafweersystemen en technisch personeel, dat alleen voor defensieve operaties mag worden ingezet.

Dunne lijn

Onder een eerder samenwerkingspact stuurde Pakistan al een flink militair pakket naar Saudi-Arabië: in het land zijn onder meer Pakistaanse militairen, gevechtsvliegtuigen en luchtafweersystemen aanwezig. Volgens bronnen van The New York Times zouden Pakistaanse gevechtsvliegtuigen vorige week ook zijn gebruikt bij aanvallen op Houthi's.

Pakistan moet in dit conflict een dunne lijn bewandelen: in de oorlog tussen de VS en Iran werpt het land zich op als bemiddelaar. Als Pakistan de aan Iran gelieerde Houthi's direct aanvalt, loopt het de kans dat het Iran tegen zich keert.

Pakistan ontkent dan ook stellig dat het heeft geholpen bij luchtaanvallen op Houthi-doelen.

Met bijdragen van correspondenten Devi Boerema (Zuid-Azië), Gulsah Ercetin (Turkije) en Daisy Mohr (Midden-Oosten)