VN-rapport: opwarming van meer dan 1,5 graad Celsius onvermijdelijk

vandaag, 05:05

Het is onvermijdelijk dat de aarde meer dan 1,5 graad Celsius opwarmt. Dat concludeert de VN in een jaarlijks rapport. Het getal staat al meer dan tien jaar centraal in de aanpak van klimaatverandering. Het doorbreken van de grens van 1,5 graad illustreert hoe weerbarstig het tegengaan van klimaatverandering is.

Er zijn meerdere redenen waarom het niet is gelukt onder de grens te blijven. De afgelopen jaren had minder olie, steenkool en aardgas verbrand moeten worden, want de broeikasgassen die daarbij vrijkomen warmen de aarde op.

In de praktijk gebeurde het tegenoverstelde. "De uitstoot is blijven stijgen en we hebben weer een aantal jaar verloren", zegt Michel den Elzen, onderzoeker bij het Planbureau voor de Leefomgeving en de Vrije Universiteit, die meewerkte aan het VN-rapport.

Gewijzigde plannen

Het klimaatdoel valt ook niet meer te halen doordat verschillende landen minder deden dan werd verwacht. Zo schrapten de Verenigde Staten onder president Trump vrijwel al hun klimaatbeleid en bleken nieuwe klimaatplannen van andere landen maar mondjesmaat de uitstoot te drukken.

Bijna alle landen spraken tien jaar geleden in Parijs af de opwarming ruim onder de 2 graden Celsius te houden, en liever nog onder de 1,5 graad. De afgelopen jaren verwachtten steeds minder experts dat dit laatste nog haalbaar was.

Dit najaar erkennen ook de Verenigde Naties dat de wereld door de 1,5 graad zal schieten. Dat schreven ze in september en nu opnieuw in het jaarlijkse rapport over de voortgang van de aanpak van klimaatverandering. In november praten landen hierover op de klimaattop in de Turkse stad Antalya.

Tijdelijk overschrijding?

Het hoogst haalbare, stelt de VN, is nu om de overschrijding zo beperkt en kort mogelijk te maken. Daar zijn ingrijpende stappen voor nodig. Het gaat niet alleen om het gebruiken van minder steenkool, aardgas en olie, want zelfs als mensen stoppen met die uitstoot zitten er al meer broeikasgassen in de lucht dan voorheen. Die zou je deels uit de lucht moeten halen om de aarde af te koelen, zodat de opwarming weer onder de 1,5 graad komt.

"Dat kan met technologie om CO2 op te slaan of ook door meer herbebossing", zegt Den Elzen. Technisch is dat mogelijk, maar dat zou op een zeer grote schaal moeten. Je zou enorm veel land moeten beplanten of er zijn enorme aantallen 'CO2-stofzuigers' nodig. Het is de vraag of hier draagvlak, ruimte en geld voor is te vinden.

Hoezo 1,5 graad?

Een groep eilanden in de Stille Oceaan lanceerde in 2009 op de klimaattop in Kopenhagen het doel om de opwarming van de aarde onder de 1,5 graad Celsius te houden. Een sterke zeespiegelstijging is een bedreiging voor het voortbestaan voor deze laaggelegen landen; ze wilden daarom meer actie tegen klimaatverandering.

De top in Kopenhagen werd een mislukking. Maar zes jaar later spraken bijna alle landen in Parijs toch af de opwarming ruim onder de 2 graden Celsius en liever onder de 1,5 graad te houden. Ook toen klonken twijfels over de haalbaarheid.

De top in Parijs vroeg om een onderzoek naar het verschil in gevolgen tussen 1,5 en 2 graden opwarming. Drie jaar later publiceerde klimaatpanel IPCC de uitkomst. Hieruit bleek dat er flinke verschillen zijn.

Zo blijft bij 1,5 graad opwarming bijvoorbeeld een deel van de koraalriffen behouden, terwijl ze bij meer opwarming vrijwel geheel verdwijnen. Ook beperkt een stijging onder de 1,5 graad de zeespiegelstijging en de kans op extreme hitte die ook gevaarlijk voor mensen kan zijn.

Ook voor het beperkt houden van de overschrijding dringt de tijd. "De kans bestaat dat we ook van deze scenario's afscheid moeten nemen", zegt onderzoeker Den Elzen. Als de uitstoot de komende jaren stijgt of hoog blijft, dan gaat de wereldwijde opwarming verder. "Het is nu of nooit."

Groeiende technieken

Om onder de 2 graden Celsius opwarming te blijven, moeten landen de komende jaren alle zeilen bijzetten. Met het huidige beleid ligt de wereld op koers voor meer opwarming. Veel landen beloofden hun uitstoot terug te brengen naar nul, maar concrete plannen over hoe dit moet gebeuren, ontbreken vaak.

Opvallend genoeg zijn wind- en zonne-energie sneller gegroeid dan de onderzoekers hadden verwacht. Net als andere technologieën, zoals elektrische auto's en batterijen, die bij gebruik geen CO2 uitstoten. "Dat gaat inderdaad sneller dan verwacht", zegt Den Elzen. Maar het is tot dusver niet genoeg om het gebruik van olie, steenkool en gas te doen dalen.

Bekijk in deze video hoe 'Nederlandse' CO2 in Noorwegen ondergronds wordt gestopt: