In Zuid-Afrika laait anti-immigratiegeweld op, migranten slaan op de vlucht

vandaag, 17:31

In Zuid-Afrika lopen de spanningen over illegale immigratie hoog op. Een nieuwe protestbeweging eist dat migranten zonder geldige papieren het land uiterlijk dinsdag 30 juni verlaten.

Nu die datum dichterbij komt, worden huizen van migranten in brand gestoken en winkels geplunderd. De regering van Mozambique zegt dat vijf van zijn burgers zijn vermoord. Afgelopen week werd een 29-jarige man uit Malawi gelyncht door een boze groep Zuid-Afrikanen na een anti-migratiedemonstratie. Hij overleed aan ernstige hoofdwonden.

De haat wordt opgestookt door de nieuwe anti-migratiebeweging March and March. In een township nabij kuststad Durban marcheren honderden demonstranten van de burgergroep door de straten. Op spandoeken staan leuzen als: "Nee tegen illegale migratie". Velen dragen iwisa's: knuppels met een zware, bolvormige kop, een traditioneel wapen van de Zulu-bevolking.

"Als de buitenlanders zich laten zien, zullen we vechten", scanderen de veelal jonge demonstranten. Een vrouw schopt tegen de gesloten deur van een winkel waarvan de eigenaar afkomstig zou zijn uit een buurland. "Jullie gaan branden", schreeuwt ze.

March and March stelt een burgerbeweging te zijn. Maar verschillende politieke oppositiepartijen steunen de agenda en dragen bij aan de xenofobische retoriek, mogelijk vooruitlopend op de gemeenteraadsverkiezingen in november, waar ze de steun nodig hebben van hun lokale gemeenschap.

Hoewel de demonstraties relatief klein zijn, weerspiegelen ze een sentiment dat veel breder leeft. "Zuid-Afrika heeft een jonge bevolking en hoge werkloosheidscijfers", zegt socioloog en migratie-expert Anthony Kaziboni van de Universiteit van Johannesburg. "Er is groeiende frustratie, vooral in arme wijken."

De woede richt zich op migranten uit andere Afrikaanse landen, zoals Zimbabwe, Mozambique en Malawi. Zij komen naar Zuid-Afrika omdat de economie er thuis nóg slechter voorstaat.

Deze migranten krijgen de schuld van problemen zoals misdaad en het gebrek aan banen, hoewel uit onderzoek anders blijkt, zegt Kaziboni. "Onderzoek laat zien dat migranten ook een bijdrage leveren aan de economie door bijvoorbeeld winkels te openen, en dat Zuid-Afrikanen meer misdaden begaan." Maar dat willen de demonstranten volgens de onderzoeker niet horen.

Op de vlucht

De geschiedenis laat zien dat dit slecht kan aflopen. In Zuid-Afrika waren eerder dodelijke uitbarstingen van xenofobisch geweld. In 2008 kwamen daarbij 62 mensen om het leven, toen aanvallen op migranten zich vanuit Johannesburg over grote delen van het land verspreidden.

Hoe dichter 30 juni nadert, hoe meer de spanning oploopt. Mede daarom zijn migranten doodsbang. Ze vluchten massaal. Nigeria en Ghana stuurden al vliegtuigen om hun burgers op te halen.

Op een grote parkeerplaats in Durban zitten duizenden en duizenden migranten uit Malawi naast hun koffers. Ze willen terug naar huis. De Malawische overheid heeft een repatriëringsoperatie opgestart, maar het is een chaos.

Het parkeerterrein is een vluchtelingenkamp geworden. Wie geluk heeft, slaapt in een van de grote witte tenten die in de haast zijn neergezet. De meesten, onder wie moeders met jonge kinderen, brengen de nacht buiten door terwijl het winter is in Zuid-Afrika.

"We worden verdreven", zegt Noel Kawala, die samen met zijn drie zussen al een week wacht op vervoer. "Ik durf niet in mijn wijk te blijven. Als Zuid-Afrikanen zien dat je buitenlander bent, vragen ze wanneer je vertrekt. Ze zeggen dat iedereen die blijft zal worden vermoord."

Kawala werkte in Zuid-Afrika in een kleine winkel waar hij 8,5 euro per dag verdiende. Dat geld stuurde hij naar zijn vrouw en peuter in Malawi. Geld om zelf een kaartje te kopen voor de bus naar huis heeft Kawala niet. Dagenlang zitten migranten op de grond in lange rijen tot de Zuid-Afrikaanse autoriteiten hun vingerafdrukken nemen, hen registreren en ze uiteindelijk een buskaartje krijgen. Het gaat tergend langzaam.

'We zijn allemaal Afrikanen'

Buiten het hek van de parkeerplaats komen almaar meer migranten aan, maar binnen is geen plek. Dus zit Patricia Chinseu met haar 4-jarige zoontje op de stoep langs de kant van de weg, samen met honderden anderen.

Ze werkte als huishoudster, maar haar huisbaas zei dat ze voor dinsdag weg moet zijn. "We zijn allemaal Afrikanen", zegt ze. "We lijken op elkaar. Toch worden we gehaat. Ik snap er niets van."

Bij de anti-migratieprotestmars in Durban zeggen de demonstranten enkel te willen dat de wet wordt nageleefd en dat illegale migranten vertrekken. Op de vraag wat ze gaan doen als het ultimatum dinsdag verstrijkt, klinkt opnieuw dreiging.

Een van de demonstranten tikt op zijn knuppel. "Deze dragen we omdat het onze cultuur is. Het is geen wapen, maar dat kan het wel worden als iemand niet luistert."