Nationale strategie moet drinkwaterprobleem aanpakken

gisteren, 22:19

Er moet een nationale aanpak komen zodat ook in de toekomst voldoende drinkwater beschikbaar is. Met dat advies komt de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli).

De vraag naar drinkwater neemt door bevolkingsgroei en economische ontwikkeling toe, terwijl er steeds minder zoetwater beschikbaar is vanwege klimaatverandering en vervuiling. De knelpunten in de drinkwatervoorziening worden de komende jaren volgens de Rli steeds voelbaarder.

De eerste tekenen zijn er nu al. Zo kunnen tientallen bedrijven op dit moment niet worden aangesloten op het drinkwaternetwerk. Daarnaast gebeurt het vaker dat een innamestop van rivierwater nodig is omdat het water vervuild is met stoffen uit de PFAS-groep, medicijnen, cosmetica of chemicaliën uit de landbouw.

Het zijn nu nog incidenten, maar die zullen volgens de raad alleen maar toenemen. De urgentie om in te grijpen is dan ook groot, zegt de Rli.

De inrichting van de Nederlandse drinkwatervoorziening schiet tekort. Zo zijn de huidige reserves onvoldoende om in de toekomst langdurige periodes van droogte te doorstaan, wordt door bestuurlijke versnippering onvoldoende samengewerkt en delft de drinkwatervoorziening vaak het onderspit als er met de industrie of landbouw moet worden geconcurreerd over het gebruik van zoetwaterbronnen.

Ook de consument heeft een rol in het drinkwatertekort. Na jaren van dalend watergebruik in huishoudens is deze trend in 2018 gekeerd. Dit komt onder meer door het toenemende gebruik van waterintensieve toepassingen als regendouches, tuinberegening en zwembaden.

Eind 2027 nationale strategie

Er zijn volgens de raad ingrijpende maatregelen nodig om tot het einde van de eeuw over voldoende, schoon en betaalbaar drinkwater te blijven beschikken. Een belangrijke rol is weggelegd voor het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Dat moet samen met drinkwaterbedrijven, medeoverheden en kennisinstellingen tot een nationale strategie komen.

Drinkwater concurreert deels met woningbouw, landbouw, energie, natuur en industrie. Zo'n nationale strategie kan drinkwater in die keuzes volwaardig laten meewegen. Bovendien kan een andere inrichting van het zoetwatersysteem niet worden overgelaten aan individuele bedrijven of provincies, vindt de Rli.

Samen met drinkwaterbedrijven en lokale overheden wordt gewerkt aan zo'n strategie, laat het ministerie weten in een reactie. De nationale drinkwaterstrategie moet eind 2027 worden gepresenteerd. De overheid zet onder meer in op het vergroten van de waterwinning en het afremmen van het toegenomen verbruik.

"We zorgen ervoor dat er bij elk gezin gewoon drinkwater uit de kraan blijft komen, ook in geval van zoetwatertekorten bij droogte", zegt het ministerie. "Een zoetwatertekort is niet hetzelfde als een drinkwatertekort."

Volgens de Rli moet de waterkwaliteit met spoed worden verbeterd. Dan kan onder meer door het versneld uitvoeren van de huidige maatregelen om aan de Europese Kaderrichtlijn Water te voldoen.

Meer betalen voor hoog watergebruik

Verder moet er worden ingezet op waterbesparing, onder meer door de consument. Volgens prognoses van het Centraal Bureau voor de Statistiek groeit de bevolking naar meer dan 20 miljoen mensen richting 2070. In sommige regio's zal hierdoor de drinkwatervraag naar verwachting verdubbelen of verdrievoudigen.

Omdat huishoudens op dit moment ruim twee derde van het drinkwater gebruiken, is het belangrijk dat zij gaan besparen. Dat kan volgens de raad door het installeren van een waterbesparende douchekop of toiletsysteem. Bovendien zijn gedragsveranderingen belangrijk.

Dat laatste is lastig: uit onderzoek blijkt dat het gevoel van urgentie bij burgers beperkt is als het gaat om drinkwatertekorten. Het verhogen van de prijs kan helpen om dat bewustzijn te vergroten. Daarnaast kan het een prikkel zijn om minder drinkwater te gebruiken.

Omdat het water in Nederland goedkoop is, vraagt de Rli zich af in hoeverre een prijsverhoging effect zal hebben. Bovendien raken hogere prijzen mensen met een laag inkomen relatief het hardst.

Onderzocht zou moeten worden of een extra hoog tarief voor excessief gebruik in combinatie met het enkel betalen voor water naar gebruik effect heeft. Op dit moment betalen huishoudens naast een variabel bedrag voor het gebruik een vast bedrag voor de aansluiting.