EU-bestuur wil vaart maken met toetreding Oekraïne, lidstaten reageren terughoudend

gisteren, 20:33

De eerste dag van de informele EU-top in Cyprus kende vele opstekers voor Oekraïne. De langverwachte Europese miljardenleningen aan het land komen alsnog vrij, nu Hongarije zijn blokkade heeft opgeheven. Daardoor kon ook het twintigste sanctiepakket tegen Rusland worden goedgekeurd.

Voorafgaand aan de top riepen EU-leiders de lidstaten op om de officiële toetredingsonderhandelingen met Oekraïne te beginnen.

"We zijn onderweg naar Cyprus met goed nieuws", zei voorzitter van de Europese Commissie Von der Leyen. "Terwijl Rusland zijn agressie blijft opvoeren, versterken wij onze steun aan de dappere Oekraïense natie." Ze verwacht dat de eerste betalingen dit kwartaal kunnen plaatsvinden, meldde ze na een ontmoeting met de Oekraïense president Zelensky, die ook op Cyprus is.

Opluchting

Verschillende leiders van Europese lidstaten toonden zich opgelucht nu de leningen van 90 miljard euro, bedoeld voor dit en volgend jaar, eindelijk zijn goedgekeurd. De Duitse bondskanselier Merz zei "zeer dankbaar" te zijn. Premier Jetten sprak van "een heel belangrijke stap". "Cruciaal voor de Oekraïense strijd voor vrijheid en daarmee voor onze veiligheid", schreef hij op sociale media.

Ook over het twintigste sanctiepakket tegen Rusland viel geen onvertogen woord. Die beperkingen rond onder meer de olie- en gashandel, scheepvaart en handel in grondstoffen moeten de Russische economie onder druk zetten. Verder zijn 120 personen en organisaties aan de sanctielijst toegevoegd, die daardoor te maken krijgen met reisverboden en bevriezing van hun Europese tegoeden. "Terecht", oordeelde Zelensky.

Een derde aangesneden thema ligt duidelijk gevoeliger: toetreding van Oekraïne tot de Europese Unie. Voorafgaand aan de top riepen de voorzitters van de Europese Raad en Europese Commissie, Costa en Von der Leyen, EU-lidstaten al op om de officiële toetredingsonderhandelingen met Oekraïne te starten. Von der Leyen maakt zich daar al jaren hard voor, maar het is aan de EU-landen om daar de knoop over door te hakken.

Premier Jetten zei geen jaartal te willen plakken op de toetreding van het land tot de EU, dat nu met acht andere landen nog kandidaat-lidstaat is. "Onderhandelingen over toetreding tot de EU kunnen snel gaan, maar dat betekent niet dat er op hele korte termijn ook een toetredingsdatum voor Oekraïne te noemen is." Hij zei dat Oekraïne in de Europese familie thuishoort, maar dat het land "nog echt veel werk moet verzetten".

Ook de Belgische premier De Wever en zijn Luxemburgse collega Frieden reageerden terughoudend op de oproep van de EU-kopstukken. Een volwaardig EU-lidmaatschap op korte termijn noemde De Wever "niet realistisch". Een model met verschillende gradaties van lidmaatschap ziet hij wel zitten. Zo zou een land lid kunnen worden zonder dat het stemrecht krijgt of zonder dat het aanspraak kan maken op landbouwsubsidies.

Redacteur Bureau Brussel Chris Ostendorf:

"Een versnelde procedure of een lidmaatschap met minder rechten, onder de EU-staatshoofden en regeringsleiders, wordt er de laatste weken druk over gepraat. De tijd dringt, want lid worden zou zo maar sneller aan de orde kunnen komen dan tot voor kort werd aangenomen.

Als er een akkoord komt tussen Oekraïne en Rusland zal dat ongetwijfeld heel pijnlijke onderdelen bevatten, zoals het in ieder geval tijdelijk gedwongen opgeven van delen van door Rusland bezet gebied. Om die pijn enigszins te verzachten zal ook het door veel Oekraïners zo vurig verlangde EU-lidmaatschap onderdeel zijn van het akkoord, is de verwachting. Zelensky moet dat via een referendum aan zijn bevolking voorleggen.

Europese leiders zeggen al sinds het begin van de oorlog dat Oekraïne deel is van de Europese familie, maar benadrukken nu nog dat het land pas lid kan worden als aan alle voorwaarden voldaan is. Maar voor een jarenlang durende procedure heeft Oekraïne, en ook de EU, dus eigenlijk geen tijd.

Zelensky wil al volgend jaar lid wil worden. Veel EU-landen vinden dat te ambitieus, maar achter de schermen wordt toetreding in 2029 niet onrealistisch genoemd. Toetreding is uiteindelijk een politiek besluit."

Ook Jetten ziet zulke "alternatieve routes" wel voor zich "voor landen als Oekraïne om onderdeel te worden van die EU-familie". De toetreding van Oekraïne staat in juni op de agenda van de formele EU-top. Daar zal nog geen besluit vallen over zulke alternatieven, verwacht de Nederlandse premier.

In Cyprus gebeurt dat deze dagen in elk geval ook niet. Op deze informele top zullen de Europese leiders met elkaar spreken over onder meer het conflict in het Midden-Oosten en Europese veiligheid.