Migranten in de rij voor een legaal bestaan: Spanje start legalisatieproces

vandaag, 05:43

Spanje is begonnen met een grootschalig legalisatieproces voor honderdduizenden migranten. De regering wil alle aanvragen vóór eind september afronden, wat naar schatting een half miljoen mensen een jaar lang legaal werk zou opleveren. Maar in een land dat bekendstaat om zijn trage bureaucratie, moeten aanvragers eerst een ingewikkeld en hobbelig traject doorlopen.

Om überhaupt een aanvraag te kunnen doen, moeten migranten allerlei documenten verzamelen. Met ziekenhuispapieren, huurcontracten, geldtransfers en andere stukken moeten ze bewijzen dat ze minstens vijf maanden in Spanje verblijven. Daarnaast moeten ze aantonen dat ze geen strafblad hebben, in Spanje én in hun land van herkomst.

Rijen bij Algerijnse consulaat

Voor het Algerijnse consulaat in Alicante staan al wekenlang rijen. Algerijnen moeten daar in persoon een document aanvragen dat hun blanco strafblad bevestigt. Dat kan niet online, en er is maar één consulaat in de regio, waardoor het er extreem druk is. Veel mensen willen niet met journalisten praten, maar wanneer Kamal en Shuaib naar buiten lopen, delen ze toch hun ervaring.

Kamal heeft een slaapzak op zijn rug. Hij vertelt dat hij de afgelopen maanden op veel verschillende plekken heeft gewoond. Vooral in Spanje, maar ook in Frankrijk en Portugal. "De ene maand slaap ik hier, dan weer daar", zegt hij. "Ik doe seizoenswerk in de landbouw, dus reis naar waar ik nodig ben. Ik help met het plukken van tomaten, olijven en aardbeien bijvoorbeeld."

"Vanaf april kunnen we alle papieren gaan inleveren. Daarna kunnen we legaal aan het werk", zegt Shuaib. De twee jonge mannen zijn ervan overtuigd dat ze alle gevraagde bewijzen kunnen verzamelen. Ook een huurovereenkomst, hoewel ze de afgelopen maanden geen vaste verblijfplaats hadden. Shuaib: "Die regelen we wel bij iemand die hier al woont. Een andere Algerijn of Arabier. Die mensen vragen daar zo'n 1200 tot 1400 euro voor. Ze maken gebruik van de situatie."

Ze hebben overwogen in Frankrijk te gaan wonen. "Op school in Algerije kregen we Frans en we kennen er ook mensen. Maar in Frankrijk houden ze niet van Algerijnen", zegt Shuaib. Zijn vriend Kamal vult aan: "Spanje is makkelijker, hier heb je premier Sánchez. Ze houden hier van ons."

Hulporganisaties hoopvol

Niet alleen migranten zelf zijn positief over de nieuwe regeling. Ook hulporganisaties reageren hoopvol. Volgens Alberto Ares, directeur van de Spaanse tak van Jesuit Refugee Service Europe, is dit het resultaat van jarenlange inspanning. "Maar ik zie dit niet als een eindstation", zegt hij.

Organisaties zoals de zijne helpen migranten met het papierwerk. "We proberen een veilige omgeving te bieden, waar we mensen uitleggen wat de regels zijn en welke stappen ze moeten nemen", legt hij uit. Migranten vertellen hem vooral bang te zijn om fouten te maken, omdat die grote gevolgen kunnen hebben. "Niemand zou zich alleen moeten voelen tegenover een overheid die zelfs voor burgers complex is."

Ares ziet sterke en zwakke kanten in de Spaanse bureaucratie. "De procedures zijn gefragmenteerd en moeilijk te doorlopen, zelfs voor mensen die de taal spreken en over middelen beschikken." Vooral het personeelstekort baart hem zorgen. "Dat leidt tot vertragingen en frustratie. Voor iemand in een kwetsbare situatie voelt elke dag wachten als stilstand."

Twijfels bij oppositie

Het is niet de eerste keer dat Spanje kiest voor zo'n regeling. In 2006 werd een vergelijkbare procedure ingevoerd. Toen werden zo'n 576.000 migranten gelegaliseerd en veel dossiers werden op tijd behandeld. Maar niet alles verliep volgens planning: sommige aanvragen liepen uit door ontbrekende documenten en trage strafbladcontroles.

De Spaanse oppositie heeft vanaf het begin twijfels geuit over het plan. Ze vrezen voor grote migratiestromen richting Spanje en sommige politici zijn ook bang dat het plan überhaupt niet haalbaar is.

"In 2006 zagen we ook lange wachtrijen en overwerkt personeel", zegt Ares. "En tussenpersonen die hoge bedragen vroegen om mensen te 'helpen' met hun dossiers." Dat zien Algerijnse migranten nu opnieuw. Tegelijkertijd zijn er verschillen. "De criteria om verblijf en werk te bewijzen zijn beter afgestemd op de huidige realiteit", zegt Ares, onder meer door digitalisering.

Toch is er volgens hem veel ruimte voor verbetering. "De overheid en consulaten moeten voldoende personeel inzetten, openingstijden verlengen en ambtenaren goed trainen. Een goed voorbereide ambtenaar kan het verschil maken tussen een vernederende ervaring en een ervaring die iemands waardigheid herstelt."