Dagenlang onrust in Iran: staan er nieuwe massaprotesten op stapel?

vandaag, 19:25

President Trump heeft op zijn eigen platform Truth Social zijn steun uitgesproken voor de demonstranten in Iran. Daar zegt hij dat als Iran niet stopt met het "gewelddadig doden van demonstranten" de Verenigde Staten "hen zullen komen redden". "We zijn klaar voor actie", schrijft Trump. Wat hij daarmee bedoelt, laat hij in het midden.

Het is al bijna een week onrustig in Iran, nadat afgelopen zondag een groep winkeliers in de hoofdstad Teheran het werk had neergelegd uit protest tegen de inflatie. Inmiddels gaan op verschillende plekken in het land mensen de straat op, en raken demonstranten ook in conflict met de oproerpolitie. Gisteravond bleek dat bij de protesten ten minste zeven mensen zijn omgekomen.

Sancties en bazari's

Iran gaat gebukt onder sancties van westerse landen, waaronder de Verenigde Staten, vanwege Irans vermeende kernwapenprogramma. Het Westen verdenkt Iran ervan een atoomwapen te ontwikkelen, wat het land zelf ontkent. Door de sancties is de inflatie torenhoog: binnen zes maanden heeft de Iraanse munt de helft van zijn waarde verloren.

Het zijn vooral de bazari's, winkeliers met winkels op marktpleinen in het midden van steden, die door de sancties geraakt worden. Veel van hun producten worden geïmporteerd en die zijn flink duurder geworden. In eerste instantie begonnen bazari's in Teheran met het protest, later volgden die in andere, kleinere steden. Ook studenten en jonge werkloze mannen hebben zich bij de demonstranten gevoegd.

Deze demonstraties zijn de grootste sinds de protesten van 2022, die uitbraken na de dood van de 22-jarige Masha Amini. Zij kwam om toen ze door de moraalpolitie werd gearresteerd omdat ze zich niet aan de Iraanse kledingvoorschriften zou hebben gehouden. Na haar dood gingen Iraniërs massaal de straat op om hun onvrede over het regime te uiten. Maar die betogingen werden hard neergeslagen en tientallen demonstranten kregen de doodstraf.

Zo ver reiken deze protesten vooralsnog niet, al kunnen ze zomaar explosief worden, zegt Iran-deskundige Peyman Jafari. "De potentie hebben ze zeker: de inflatie is voor iedereen een probleem, waar je ook vandaan komt."

Maar of het ook zover komt is nog niet zeker. "Iraniërs hebben gezien dat zelfs de protesten van drie jaar geleden niet tot de val van het regime hebben geleid. En ze hebben deze zomer nog een oorlog met Israël meegemaakt. Veel mensen hopen op fundamentele verandering, maar vrezen voor escalatie."

Dat ziet ook Nassim Azimi, een Iraanse activiste in Nederland. Ze heeft regelmatig contact met Iraniërs. "Als je als demonstrant op een zwarte lijst komt raak je je baan, je inkomen, je hele leven kwijt." Toch hoort ze ook verhalen van Iraniërs die eerder niet de straat op gingen en nu wel. "Een vriendin van me heeft kleine kinderen. Zij en haar partner demonstreren om en om voor het geval één van hen opgepakt wordt."

Complot van westerse landen

En dan is er dus nog de dreiging van nieuwe Amerikaanse inmenging, zoals president Trump in zijn post op Truth Social lijkt te suggereren. Al grijpt het regime die dreiging vooral aan als excuus om militairen hard te laten ingrijpen, zegt Jafari.

Het bewind stelt regelmatig dat de VS betrokken is bij een complot van westerse landen tegen Iran. Vandaag schreef een lid van de Iraanse veiligheidsraad nog op X dat de Verenigde Staten en Israël de demonstraties in Iran zouden aanwakkeren.

Daarbij zitten veel Iraniërs ook niet meteen op Amerikaanse inmenging te wachten, zegt Azimi. "Men is blij als het regime geraakt wordt", zegt de activiste. "Maar de revolutie moet in Iran van binnenuit komen."

Besluiteloosheid

Voor het regime is het nu vooral de vraag hoe het de geest weer in de fles krijgt. De regering van president Pezeshkian lijkt zich daarbij constructiever op te stellen dan de machthebbers in 2022. Pezeshkian zei deze week nog met de demonstranten in gesprek te willen.

Maar zolang de sancties blijven bestaan zal het land ook last blijven houden van de hoge inflatie. Om daar iets aan te doen moet Iran opnieuw om de tafel gaan zitten met de Verenigde Staten, al zal dat nog heel lastig worden. "De huidige regering staat misschien open voor een gesprek, maar genoeg hardliners in Iran, de VS en Israël niet", zegt Jafari. "Er moeten grote keuzes gemaakt worden [...] en er heerst nu vooral besluiteloosheid."